تبلیغات
عدالت و نشر علم --------------------- ابراهیم نصیری - مزایای داوری
سه شنبه 1389/09/16

مزایای داوری

   نوشته شده توسط: ebrahim nasiri    

بسم الله الرحمن الرحیم

 

مزایای داوری

 

1- عدالت و کارایی بهتر : بعضی اختلافات و دعاوی حقوقی ، در بعضی از رشته های حقوق  مانند حقوق قراردادها ، از چنان پیچیدگی برخوردار است که فقط متخصصین و اهل فن می توانند نسبت به آن اختلاف اعلام نظر نمایند . رسیدگیهای قضایی در این مورد نمی توانند عدالتی صحیح و مورد نظر را ایجاد نمایند .

در داوری  ، این امکان وجود دارد که طرفین شخص یا اشخاصی که خود صاحب نظر و خبره در مورد اختلاف خود  می دانند را به عنوان داور تعیین و اختلاف خود را به آنان ارجاع دهند . حداقل در داور مرضی الطرفین به این دلیل که منتخب طرفین اختلاف می باشد و بالتبع طرفین سعی می کنند تا وی را از زیر و بم اختلاف ، مطلع نمایند . در این صورت بدیهی است که رای صادره توسط وی کاملا منطبق با واقعیات امر است و طبعا به عدالت و انصاف هم نزدیکتر است [1].  درصورتی که در رسیدگهی قضایی این حق انتخاب وجود ندارد و بدیهی است مورد اولی به ایجاد و اجرا عدالت نزدیکتر بوده و می باشد.  در واقع  قاضی « جاهل بین طرفین » است و اصحاب دعوی خودشان  می‌دانند که حق با کیست. ولی این قاضی است که علم و اطلاعی از اصل قضیه و مورد اختلاف ندارد و تنها بر  اساس ادله ارائه شده توسط طرفین حکم صادر می کند و   چه بسا موارد بسیاری بدلیل عدم رعایت و یا عدم اطلاع ارباب رجوع از مقررات حاکم بر موضوع  متنازع فیه ، دعوی محکوم به رد شود یا از اعتبار امر مختوم برخوردار شود .

 

2- حل مسالمت آمیز اختلافات  : در رسیدگی دولتی معمولا از آنجا که خوانده لزوما به اقامه  دعوی راضی نیست و علاوه بر آنان هیچ یک از طرفین حق انتخاب قاضی را ندارند ، صدور رای  گرچه  ممکن است به معنی الزام به پایان اختلاف  باشد .  اما به معنی پایان خصومت نیست و معمولا محکوم علیه همواره از رای ناراضی بوده  و نهایتا رای ایجاد کینه و خصومتی بیشتر از قبل نسبت به محکوم له در دل محکوم علیه می نماید . اما از آنجا که دو طرف اختلاف به خصوص در رابطه بین تاجران ، تنها اخذ رای به نفع خود نیست ؛ بلکه در کنار اخذ رای ، حفظ رابطه حسنه برای ادامه همکاری  است  .  با رجوع به داوری ، از آنجا که انتخاب داور و مقررات شکلی و ماهوی با توافق طرفین است ، بنابراین ، طرفین با رضای بیشتری به رای داور یا داوران منتخب خود گردن می نهند و صدور رای باعث ایجاد خصومت و کینه ای که در صدور آرای  محاکم قضایی  مشاهده می شود ، نمی گردد.

4- محرمانه بودن داوری : رسیدگی های قضایی و دولتی غالبا علنی است و این علنی بودن دادگاهها و مراجع رسیدگی کننده در بسیاری از موارد برای طرفین دعوی ضررهای مادی  و معنوی را به دنبال دارد . از جمله در دعاوی بازرگانی بسیاری از اسرار تجاری معامله ، که دارای اهمیت فراوانی است مثلا قیمت کالا یا تاریخ تحویل ، فاش می شود . که برای طرفین و حتی اقتصاد داخلی کشور می تواند زیانبار باشد . همچنین علنی بودن دادرسی و حکم صادره از آن ، می تواند منجر به سوء استفاده برخی  افراد از حکم صادره بر علیه محکوم علیه و یا حتی  بر علیه محکوم له شود . از طرفی برای خیلی از مردم حضور در دادگاه و پاسخ دادن به سوالات دادرسان به دلیل  اینکه باید گاهی از اوقات  دفاعا به طرح مسائلی بپردازند که جزء اسرار زندگی آنها است ، بسیار ناگوار است  . در حالی که در حضور داور یا داوران مورد وثوق و اعتماد خود ، به راحتی می توانند همه ی ناگفتنی ها را بگویند و توضیحات لازم را در جهت روشن شدن داوران بیان دارند به خصوص اینکه این مطالب  برخلاف جلسات دادگاهها ، در جایی درج و ضبط نمی شود ؛ به دلیل رازداری و امانت داری داوران ، مطالب مطرح شده در جلسات داوری ، نزد داوران محفوظ و مکتوم خواهد ماند و در خارج از محضر داوری ، مطرح نخواهد شد[2]. از جمله مسائلی که محرمانه بودن داوری را ممکن است محدود نماید ، حق ورود شخص ثالث به داوری است. ماده 26 ق.د.ت.ب   در این رابطه مقرر داشته است : « ‌هرگاه شخص ثالثی در موضوع داوری برای خود مستقلا حقی قایل باشد و یا خود را در محق شدن یكی از طرفین ذی‌نفع بداند، می‌تواند مادام كه ختم ‌رسیدگی اعلام نشده است وارد داوری شود، مشروط بر اینكه موافقتنامه و آیین داوری و داور را بپذیرد  و ورود  وی مورد ایراد هیچ كدام از طرفین‌واقع نشود.   »

هرچند این ماده به نوعی محرمانه بودن ، داوری را زیر سوال می برد ، منتهی در جواب باید گفت که ، چون ورود شخص ثالث به داوری مستلزم موافقت طرفین اصلی دعواست ، لازمه چنین موافقتی ، رضایت آنها به در اختیار گذاردن کلیه اسناد و اطلاعات موجود در داوری برای شخص ثالث وارد شونده در اختلاف است . بنابراین هر نوع شرط محرمانه ماندن داوری و یا هر نوع توافقی که در موردانتشار رای داوری و یا حضور بیگانگان در جلسات داوری ذکر شده باشد بایستی مورد پذیرش قبلی شخص ثالث قرار گیرد تا ورود شخص ثالث به داوری محقق گردد [3].

 

5- سرعت در حل و فصل : معمولا رسیدگی محاکم چند مرحله ای و در هر مرحله مستلزم رعایت تشریفات فراوان و طولانی است . منتهی تسریع در رسیدگی به اختلاف و صدور رای توسط داور یا داوران ، یکی از ویژگیهای مثبت و بی تردید از محاسن تاسیس داوری است . در ضمن با توجه به تبصره ماده ی 484 ق . آ . د . م، مدت  داوری ، سه ماه  ، خواهد بود ، مسلم است که با مدت  زمان رسیدگی به پرونده ها در دادگاه های دادگستری که گاه بیش از 20 سال هم می انجامد و به طور متعارف به چند سال بالغ می شود ، قابل مقایسه نیست . در جایکه طرفین خودشان مدت داوری را طولانی تعیین می کنند ؛ برخلاف رسیدگی های طولانی دادگاهها ، خودشان راضی به این امر و ناشی از اراده طرفین می باشد .  ویژگی سرعت در حل و فصل از طریق داوری ، حتی از زمان حکومت کوروش نیز ، مورد توجه حاکمان بوده است .بطوری که در زمان حکومت کوروش ، مرجعی تحت عنوان « محکمه عالی » وجود داشت که از هفت قاضی  تشکیل می شد و محکمه های محلی در سراسر کشور ایجاد می گردید . محاکمات از نظم و ترتیب خاصی پیروی می کرد . برای آن که کار محاکمه طولانی نشود برای هر نوع محاکمه زمان معینی تعیین و همواره به طرفین پیشنهاد سازش از طریق داوری می گردید [4]. البته لازم به یادآوری است ؛ در اکثر موارد داوری داخلی ، رای داور بلافاصله از طرف محکوم علیه اجرا نمی شود و کار به اجرای اجباری رای داور می کشد[5] . یعنی محکوم له مجبور می شود که متوسل به قوه قهریه « قسمت اجرای دادگستری»  شود . منتهی در جواب باید گفت که بسیاری از آرای صادره از محاکم  ، تجدید نظر خواهی شده و گاها به مرجع دیوان عالی کشور ومنجربه ارجاع پرونده به دادگاه صادر کننده رای و رسیدگی مجدد و حتی در برخی موارد طی  چند رسیدگی منجر به صدور رای ، تحت عنوان رای وحدت رویه می شود ، با این وصف نمی توان درخواست اجرای رای داور از محاکم را به عنوان ضعف داوری دانست و ویژگی سرعت در حل و فصل این نهاد را ، زیر سوال برد ؛ به بیانی دیگر«   از دست دادن ، یک ساعت وقت بهتر از دو ساعت ، می باشد » . البته ، در داوری های بین المللی ، بیش از نود درصد آرای داوری طوعا اجرا می شود[6].

منتهی در رسیدگی های  قضایی ،   با وجود تلاشی که در کاستن تشریفات دادرسی می شود ، باز به جهت محدود بودن امکانات و طبع کار قضایی سرعت مورد نظر تحصیل نمی شود و گاهی اظهار نظر نهایی در اختلافی چند سال بطول می انجامد . در حالی که با داوری می توان همان اختلاف را در اندک مدت به نتیجه نهایی رساند . همین تسریع خود از جهت مالی نتایج مفیدی برای اصحاب دعوی دارد و از زیانهای زیادی جلوگیری می کند[7] . بنابراین رفع اختلاف از طریق دادگاه مدت مدیدی طول می کشد در حالی که از طریق داوری، به موضوع بسیار سریع رسیدگی می شود و اختلاف فیصله پیدا می کند[8],3. بنابراین یکی از اهمیت و ارزش داوری این است که طرفین اختلاف بدون توجه به تشریفات و مسایل پیچیده حقوقی در رسیدگی به دعاوی ، می توانند توسط داور مرضی الطرفین خود ، اختلافشان را حل و فصل کنند[9] .

 

6- امکان اجرای بهتر و سریعتر احکام داوری : به دلایلی که فوقا عرض شد اولا محکوم علیه در اجرای بهتر و سریعتر حکم صادره از داوری ، به علت این که داوری از اراده خود وی  ناشی شده است ، برخلاف آرای صادره از دادگاهها ، همکاری و مساعدت بیشتری خواهد نمود ؛ در ضمن در داوری بین المللی از آنجا که حکم داوری متعلق به مراجع دولتی کشوری خاص نیست در سایر کشورها راحت تر و سریعتر شناسایی و اجراء  می گردند.

7- بیطرفی در داوری : در داوری ، بیطرفی داور یا داوران شرط اساسی داوری است و هرگاه یکی یا تمامی داوران این شرط را از دست بدهند ؛ حتی در جریان رسیدگی ، می توان بر اساس شرایط قرارداد داوری آنها را جرح و یاعزل نمود . بنابراین داوری متضمن یک رسیدگی بیطرفانه تر به اختلافات است تا رسیدگی در محاکم یا مراجع قضایی و دولتی . البته این امر در قانون آیین دادرسی مدنی تصریح نشده ، منتهی در قانون داوری تجاری بین المللی ایران دربند 1و 2 ماده 12 اصل بیطرفی و استقلال را بیان داشته و ضمانت اجرای آن  ، داشتن حق جرح توسط شخصی که آن داور را انتخاب نموده ، قرار داده است .  در  تعریف  بیطرفی، می‌توان گفت که :

 داور تحت تاثیر ملاحظات مختلف قرار نگرفته باشد و موازین و عدالت را سر لوحه خود قرار دهد . 

 در مورد استقلال هرچند قانون‌گذار بدان تصریح ننموده است ؛ ولی با ذکر موارد رد دادرس در ماده 91 ق.آ.د.م ، به نوعی به اصل استقلال قاضی ،  اشاره داشته است . همان طوری که در فوق به آن اشاره داشته ام ، راجع به داوری نیز در بند های 1و2 ماده 12 ذیل عنوان موارد جرح داور ، اصل بیطرفی و استقلال را بیان داشته است و ذکر این موارد در قانون یاد شده خصوصیتی ندارد تا ما منکر وجود و اجرای  آن در  داوری های داخلی بشویم . اصل بیطرفی و استقلال داور یا داوران منتخب در سطح بین المللی از اهمیت بیشتر برخوردار اند ؛ زیرا در رسیدگیهای قضایی و یا  دادرسی های دولتی معمولا بر اساس قواعد حل تعارض دادگاهها ، در حقوق بین الملل خصوصی یک دادگاه ملی صلاحیتدار ، در مورد رسیدگی به اختلاف ، شناخته می شود و معمولا در اینگونه رسیدگیها جانبداری دادگاه از طرفی که با او هم تابعیت و هم زبان است خیلی منتفی نخواهد بود .

 در کنار محاسن یاد شده ، معایبی از جمله هزینه بالنسبه زیاد داوری به خصوص در دعاوی  بازرگانی ، عدم استدلال در رای داوری ، پیچیدگی طرق شکایت از احکام داوری ، صرف نظر نمودن از برخی تضمینات شکلی[10] ، انصراف پیشاپیش از برخی طرق شکایت و غیره   را  می توان نام  برد ؛ منتهی با توجه محاسن یاد شده داوری در مقابل طرق دولتی یا قضایی ، این نهاد می تواند امری موثر در سامان دهی و به نتیجه رساندن اختلافات و راضی نگهداشتن طرفین اختلاف و جلوگیری از اطاله دادرسی و بالتبع جلوگیری  از هدر رفتن وقت اشخاص که بنا به مشهور « وقت ، طلاست »  مثبت ثمر خواهد بود . همان طور که با مد نظر قرار دادن قوانین مصوب در ایران دقت نظر داشته باشیم  بی شک به این نتیجه خواهیم رسید که روح قوانین بر مبنای اجرای عدالت  می باشد  و این امر از طریق داوری بهتر حاصل می گردد .

برای پرهیز از طولانی شدن بحث ، از ذکر معایب نهاد داوری خوداری می کنیم ؛ چه بسا مقایسه جریان رسیدگی به اختلاف در دادگاه های دادگستری با شیوه رسیدگی داوری فواید و مزایای داوری را به وضوح نمایان می سازد و بیانگر ضرورت بسط و توسعه این نهاد و استفاده بیش تر از آن در حل و فصل دعاوی و اختلافات مردم به خصوص تجار و بازرگانان با یکدیگر است .

 

عدم بسط و توسعه داوری داخلی علل و دلایل متعددی می تواند داشته باشد  ، از جمله اینکه : عدم تبیین جایگاه داوری از طرف دولت و هیئت حاکمه؛ مردم ازقدیم الایام دادگستری را مرجع تظلمات و حل و فصل دعاوی و اختلافات خود می دانند و بدین لحاظ هر وقت که دچار مشکل حقوقی می شوند به دادگستری مراجعه و در جهت حل  مشکل خود اقدام می کنند.  در حالی که داوری نیز همانند رسیدگی قضایی از حمایت های قانونگذار برخوردار است و بهتر از آن می تواند در خصوص حل مشکلات حقوقی مردم موثر باشد. وظیفه دولت و اولیای امور است که با استفاده از وسایل ارتباط جمعی به ویژه صدا و سیما و مطبوعات نسبت به بیان فواید و امتیازات داوری و شناساندن این نهاد و طرق استفاده از آن اقدام کنند و با ایجاد اطمینان خاطر در مردم ، آنان را به جای مراجعه به دادگستری ، به طرف داوری رهنمون نمایند [11].  

 

 

 



[1] - دکتر قدرت الله واحدی ، آ.د.م، ج3 ، ص 233

[2] - دکتر قدرت الله واحدی ، آ.د.م،ج3 ، ص 234

[3] - دکتر سید حسین عنایت ، محرمانه یا آشکار بودن داوری تجاری ، مجله تحقیقات حقوقی شماره 27-28 ، پاییز – زمستان 1378 ، دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی ، صص 93-124

[4] - مرتضی راوندی ، سیرقانون و دادگستری در ایران ، انتشارات چشمه ، چاپ اول ، سال 1368 ، ص 10

[5] - دکتر عبد الله شمس ، آ.د.م،ج3 ، ص 524

[6] - لعیا جنیدی ، ص 38

[7] - دکتر سید جلا الدین مدنی ، آ.د.م ، ص 262

[8] - آیت کریمی ، کلیات بیمه ، تهران: بیمه مرکزی ایران ، پژوهشکده بیمه ، 1383 ، صص 95و96

  3 -  مسعود طارم سری ، آشنایی با جنبه های حقوقی بازرگانی خارجی، ( تهران، موسسات مطالعات و پژوهش های بازرگانی) ج2، ص135-136.

 

[9]-   معاونت پژوهش و آموزش قوه قضاییه ، تحقیق : غلام رضا جلائیان ، راهنمای حقوقی مشاوران املاک ، تهران : جاودانه ، چ اول 1387 

[10] - دکتر عبدالله شمس ، آ.د.م، ج3 ، ص 524

[11] - حیدرمحمد زاده اصل ، داوری در حقوق ایران ، ص 14


foot pain
جمعه 1396/06/24 06:55 ق.ظ
Hi would you mind letting me know which webhost you're utilizing?
I've loaded your blog in 3 different web browsers and I must say this blog
loads a lot faster then most. Can you suggest a good
internet hosting provider at a fair price? Thanks a lot, I appreciate
it!
https://fideliapasquarielloo.wordpress.com
یکشنبه 1396/05/15 01:31 ب.ظ
Hello, i think that i saw you visited my site thus i came to “return the favor”.I am attempting
to find things to improve my website!I suppose its ok to use some of your ideas!!
http://warmoverview5565.exteen.com/20150818/hammer-toe-cause-therapy
جمعه 1396/05/13 12:35 ب.ظ
Your mode of explaining the whole thing in this article is truly
fastidious, all be able to easily be aware of it, Thanks a lot.
Foot Problems
یکشنبه 1396/05/8 02:23 ق.ظ
Nice post. I was checking continuously this blog and I am
impressed! Very useful information specifically the last part :) I care for such info a lot.
I was seeking this certain info for a long time.
Thank you and best of luck.
std testing centers
یکشنبه 1396/04/4 08:31 ب.ظ
بسیار چلیپا از خود نوشتن در حالی که صدایی مناسب اصل آیا
نه نشستن بسیار خوب با من پس از برخی از زمان.
جایی در سراسر پاراگراف شما قادر به من مؤمن متاسفانه فقط برای while.
من با این حال کردم مشکل خود را با فراز در مفروضات و
شما ممکن است را سادگی به کمک
پر همه کسانی شکاف. که شما در واقع که می توانید انجام من می مطمئنا تا پایان مجذوب.
Carroll
شنبه 1396/02/23 01:16 ق.ظ
Hello there, just became aware of your blog through Google,
and found that it's truly informative. I'm gonna watch out for brussels.
I will appreciate if you continue this in future.

Many people will be benefited from your writing. Cheers!
BHW
جمعه 1396/02/8 11:48 ق.ظ
Just desire to say your article is as amazing.
The clarity in your post is just cool and i can assume you're an expert on this
subject. Well with your permission allow me
to grab your RSS feed to keep updated with forthcoming
post. Thanks a million and please keep up the enjoyable work.
manicure
شنبه 1396/01/19 05:51 ب.ظ
Thanks in support of sharing such a pleasant opinion, article is pleasant, thats why i have read it fully
manicure
چهارشنبه 1396/01/16 02:52 ب.ظ
We stumbled over here from a different web address and
thought I may as well check things out. I like what I see so now i am following you.

Look forward to looking at your web page again.
حامد
یکشنبه 1393/01/17 08:42 ب.ظ
با سلام
ضمن تشکر از اطلاعات مفیدتون میخواستم نظر شما رو در مورد یک پرونده بدونم.
دو شرکت با هم قرارداد دارند و در قرارداد داور مرضی الطرفین شخص حقیقی مشخص شده.حالا بعد از 2 سال به مشکل خوردن.یکی از طرفین الان مدعی شده که ما داور مشخص شده در قرارداد رو الان قبول نداریم . در صورتی که طرف مقابل ( زیان دیده ) قبول داره آیا میتوان موضوع اختلاف رو از طریق همون داور قید شده در قرارداد پیگیری کرد یا خیر ؟
با تشکر
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر