تبلیغات
عدالت و نشر علم --------------------- ابراهیم نصیری - حکومت اشکانی
سه شنبه 1389/09/9

حکومت اشکانی

   نوشته شده توسط: ebrahim nasiri    

پیشگفتار :شاهنشاهی اشکانی، بلند مدت ترین حکومت تاریخ ایران محسوب می شود. از به تخت نشستن ارشک اول (248 پ م) تا سرنگونی اردوان چهارم به دست اردشیر پابکان (226 ب م)، اشکانیان به مدت 476 سال به تمام یا قسمتی از ایران فعلی و سرزمینهای پهناور دیگری در حاشیه فلات ایران حکومت کردند. به دلیل کمبود اطلاعات در مورد این سلسله، نوشته های در مورد آنها به نوشتن خلاصه ای از تاریخ پرفراز و نشیب این سلسله بسنده می کنند و اکثرا" وارد جزئیات تاریخ آنها نمی شوند. از جمله جزئیات مهم در سرگذشت شاهان اشکانی، شرایط به سلطنت رسیدن آنها و ترتیب سلطنتی پادشاهان آنست که گنگی هردو این مسائل، سالهاست دانشمندان بسیاری را به خود مشغول کرده. این نوشته سعی در اراثه دادن نقطه نظرهای مختلف در این مورد دارد و در ضمن، نظریات جدیدی که شاید راهگشای حل مسئله ترتیب شاهان اولیه اشکانی باشد را نیز ارائه می کند.

پیشدرآمد پرنی : یکی از مهمترین مسائل در شناخت تاریخ اولیه اشکانیان، دانستن اصلیت آنها در قبیله «پرنی» است. اکثر تواریخ معمول، به خصوص آنهایی که در اروپا نوشته شده اند، اشکانیان را پارتی می خوانند، اما این حقیقتیست که ارشک و بقیه شاهان اشکانی، به قبیله پرنی، یکی از قبایل اتحادیه «ده» متعلق بودند .

پارت یا «پرثو»، یکی از شهربهای شاهنشاهی هخامنشی بود. از کتیبه بیستون می دانیم که ویشتاسپ، پدر داریوش بزرگ، در زمان کورش و کمبوجیه به عنوان شسب پارت به این منطقه حکومت می کرد. به نظر می آید که پارت و مردم آن به نسبت متمدن بوده اند و در شهرهای بزرگی مانند ابرشهر (نیشاپور بعدی) و روستاها به سر می بردند و اقتصادی متکی بر کشاورزی داشته اند. تقسیمات کشوری پارت نیز حاکی از آن است که پارت و شهرب «هیرکانه» (گرگان)، اکثرا" به یکدیگر متصل بوده اند و تحت نظارت یک شسب اداره می شده اند .

بعد از حمله اسکندر و پایه گذاری سلطنت سلوکی، تقسیمات کشوری هخامنشی دست نخورده باقی می ماند و شسبهای یونانی به حکومت شهرب پارت گمارده می شوند. این شهرب اکثرا" همراه با شهرب ماد که از نظر زبانی و فرهنگی با آن بسیار نزدیک بوده، قطب مشترک سیاسی را تشکیل می داده اند که تا مدتها طرفدار پادشاهان سلوکی محسوب می شده است .

در اوایل سده سوم پیش از میلاد، از جهت شمال شرق شهرب پارت و در غرب شهربهای باختر و سغد، اتحادیه قبایل موسوم به «ده» که از صحرانشینان منطقه جنوب و غرب رود جیحون بودند، شروع به حمله به مرزهای پارت می کنند. از این اتحادیه در کتیبه بیستون نیز سخن رفته و به نظر می آید که یکی از قبایل آن، ماساگتهای معروف بوده اند که کورش بزرگ در جنگ با آنها کشته شد. سکونت قبایل ده در منطقه شمال رود اترک و جنوب و غرب جیحون، مسئله ایست که به دلیل وجود شهرهایی به نام دهستان در این منطقه، قابل اثبات است. به نظر می آید که زبان مردم «ده» گویشی از یکی از زبانهای ایرانی شرقی بوده که احتمالا" به زبان سکاها، بخصوص سکاهای هئومه ورگه که در شرق آنها می زیستند، نزدیک بوده. وجود کلمات خاص ایرانی شرقی در زبان پارتی میانه می تواند گواهی بر این مطلب باشد .

به نظر می آید که در اواسط دهه 250 پ م، قبیله «پرنی» از بقیه قبایل «ده» جدا شده و به سمت مغرب کوچ کرده است. برطبق گاهشماری خود اشکانیان و تقویم آنها، بزرگان قبیله پرنی در سال 248 پ م، شخصی به نام ارشک را به رهبری خود انتخاب می کنند. قبیله پرنی به رهبری ارشک به شهرب پارت حمله می کند و موفق می شود که آندراگوراس، شسب مقدونی آنجا را شکست دهد و اولین سلطنت اشکانی را شالوده ریزی کند (238 پ م (

اشکانیان در پارت : یکی از اولین مشکلات ما، همین مسئله به حکومت رسید ارشک و سالیست که در آن، او سلطنت اشکانی را پایه ریزی کرد. برطبق تواریخ قدیم، ارشک در سال 246 ق م درگذشت و جای خود را به تیرداد اول، برادرش، داد. نظریه های اخیر بر اینست که تیرداد، شخصیتی افسانه ای بوده و خود ارشک، کار فرماندهی پرنی ها را در حمله به پارت عهده دار بوده و تا سال 217 پ م به این منطقه حکومت کرده  .

مسئله دیگر، موضوع تاسیس سلطنت اشکانی در 248 پ م می باشد. می دانیم که تا قبل از این تاریخ، سلوکیان تحت سلطنت آنتیوخوس دوم، تسلط کاملی به این منطقه داشته اند. اما در این سال، آندراگوراس، شسب مقدونی پارت، اعلام استقلال می کند و خود را پادشاه مستقل پارت می خواند. دو سال بعد، دیودوتوس، شسب باختر (بلخ) نیز خود را مستقل می کند و برای اولین بار، حکومت سلوکی اختیار شهربهای شرقی را از دست می دهد. در همین زمان است که اختلاف داخلی در دربار سلوکوس دوم بین طرفداران لائودیکه و برنیکه، همسران آنتیوخوس دوم، منجر به ضد و خوردی تمام عیار می شود که با کشته شدن برنیکه و پسرش، تبدیل به جنگی بین سلوکیان و پتولمی سوم، پادشاه مصر می شود .

از طرفی، تاریخ تجاوز پرنی ها به شهرب پارت، سال 238 پ م است. در این زمان، بعد از صلح با پتولمی سوم، سلوکوس دوم گرفتار جنگی با برادر و نایب السطنه اش در آناتولی، آنتیوخوس هیراکس، شده بود. این مسئله، باعث بی توجهی سلوکیان به مسائل داخلی پارت شد و راه را برای سرنگونی آندراگوراس بازگذاشت. در نتیجه، می توان تصور کرد که انتخاب تاریخ 248 پ م از طرف اشکانیان برای نشاندادن آغاز حکومتشان، در واقع نشانه ای از آغاز حکومت مستقل آندراگوراس در پارت بوده است و در واقع تاسیس سلطنت اشکانی در پارت را باید از سال 238 پ م دانست  .

در سال 231 پ م، بالاخره سلوکوس موفق به بستن قرارداد صلحی با برادرش آنتیوخوس هیراکس می شود و برای سرکوبی اشکانیان، به طرف پارت می شتابد. جنگ و قرارداد صلحی که بین سلوکوس دوم و ارشک بسته می شود، حکومت ارشک را بر پارت را زیر لوای امپراتوری سلوکی، رسمی می شمارد و عملا" به حکومت اشکانیان در پارت صورتی قانونی می بخشد .

برطبق روایات سنتی، در سال 217 پ م، اردوان اول جانشین پدرخود تیرداد اول می شود و به مستحکم کردن سلطنت خود می پردازد. در گاهشماری جدید، وجود اردوان اول رد شده وپادشاه جدید ارشک دوم، پسر ارشک اول نامیده می شود. دلیل اصلی این مدعا، پیدا شدن سکه هایی با نام ارشک دوم در حوالی شهر نیسا (نزدیک عشق آباد/اشک آباد کنونی)، پایتخت اولیه اشکانیان است. می دانیم که پادشاهان اشکانی تا اواسط سده اول بعد از میلاد، تنها با نام سلطنتی اشک، نام بنیانگذار سلسله، شناخته می شدند و در سکه های آنها، کمتر نام شخصیشان ذکر می شده. بدین دلیل، مسئله نامگذاری و تاریخگذاری شاهان اشکانی از بغرنجترین مسائل بوده است و همین مسئله وجود تیرداد و اردوان و رد وجود آنها از طرف محققین جدید، نشاندهنده سختی مسئله است . از طرفی، دید تاریخی به این مسئله، می تواند راه حل ساده ای را برای آن توصیه کند. از آنجایی که نام تیرداد بطور معمول به عنوان برادر ارشک مطرح بوده و از ادامه این نام در بین اشکانیان اطمینان کافی داریم (از جمله تیرداد اشکانی، اولین پادشاه اشکانی ارمنستان)، بعید به نظر می آید که وجود او مسئله ای کاملا" افسانه ای باشد. از طرفی، رد وجود اردوان اول باعث شده که نام آخرین پادشاه اشکانی که به طور سنتی، اردوان پنجم خوانده می شده، بعد از حذف اولین اردوان، به اردوان چهارم تغییر کند  . با توجه به تغییر نوشتاری و گویشی کلمه ارشک به اشک در مراحل بعدی زبان پارتی، می توانیم تصور کنیم که پادشاهان اولیه، خود را با نام ارشک اول یا ارشک دوم می خوانده اند. از طرفی، وجود فریاپیت، پسر ارشک دوم یا اردوان اول، از طرف دو سوی این مباحثه تایید شده است. از همه این شواهد می توان نتیجه گرفت که ارشک یا اشک، نام خانوادگی یا قبیله ای پادشاهان اشکانی بوده و نام شخصی کسی که در تاریخ به عنوان ارشک اول شناخته شده، در واقع تیرداد بوده است. ارشک دوم، پسر و جانشین ارشک اول نیز می تواند دارای نام شخصی اردوان اول باشد که تا سال 191 پ م حکومت کرده و بعد جای خود را به پسرش، فریاپیت یا فریاپت (احتمالا" به معنای «نگهبان فره ایزدی») داده است .

گسترش نفوذ اشکانیان :در اواخر سلطنت ارشک اول و اوایل سلطنت ارشک دوم، آنتیوخوس سوم، معروف به «کبیر»، پسر و جانشین سلوکوس دوم، برای بازپسگیری شهربهای شرقی امپراتوری خود، به پارت و بلخ لشکر کشید(212 پ م). در این لشکرکشی، آنتیوخوس موفق شد سلطه اشکانیان روی قسمتهای غربی کشورشان (غرب دامغان) امروزی محدود کند و پایتخت آنها در هکامتومپیلوس (صددروازه، شهر قومس) را تسخیر کند. اقدام بعدی آنتیوخوس، حمله به باختر و جنگ با پادشاه جدید آن، اوتیدم بود که به تازگی با سرنگونی دیودوتوس دوم، پادشاهی بلخ را به دست آورده بود. جنگ با بلخ منجر به قرارداد صلحی شذ مبنی بر شناختن سروری سلوکیان و پرداخت غرامت سالانه ببندد .

بعد از باختر، آنتیوخوس به طرف هند رفت و با سوبخاگاسنا، پادشاه مئوری آنجا که فرزند آشوکای بزرگ بود، قرارداد دوستی جدیدی بست. در اینهنگام، آنتیوخوس از اخبار حمله رومی ها، که قدرت جدیدی در مدیترانه محسوب می شدند، به آناتولی باخبر شد. هانیبال، فرمانده معروف کارتاژی که سالها با رومی ها جنگیده بود در اینهنگام در دربار آنتیوخوس سوم در انتاکیه به سر می برد و این بهانه ای بود برای پیشروی ارتش روم که به تازگی موفق به شکست دادن فیلیپ پنجم مقدونی شده بود. در جنگی که بین آنتیوخوس سوم و لشکر روم در شهر مگنسیا در آناتولی روی داد (189 پ م)، آنتیوخوس شکست سختی خورد و به مشرق فرار کرد. خطر دولت نوپای روم در غرب آسیا برای نخستین بار احساس شد و این اولین برخورد حکومتهای شرقی بود با دولت توسعه طلب روم. آنتیوخوس که بر اثر این شکست و از دست دادن خزانه اش، امکان جمع کردن لشکر دیگری را نداشت، به قلمرو عیلام باستان گریخت و سعی کرد که با برداشت از معبد شهر شوش، برای مبارزه بر علیه روم اقدام کند، اما در سال 189 در عیلام کشته شد و سلطنت را به سلوکوس چهارم، پسر خود، واگذاشت . در این هنگام، پادشاه جدید پارت، فرهاد اول که پسر فریاپیت بود، به مستحکم کردن دوباره نفوذ اشکانیان بر غرب دامغان دست زد. اقدام فرهاد در کوچ دادن قبایل مردی از مازندران به اطراف «دروازه کاسپین» (منطقه سنگسر امروزی) باعث شد که راه حمله اشکانیان به مغرب ایران گشوده شود. از طرف شرق نیز فرهاد حکومت اشکانیان را در شمال سیستان و کرمان مستحکم کرد و عملا" پادشاهی یونانی بلخ را تحت فشار مستقیم خود گذاشت .

حکومتهای کوچک در ایران : در زمان حکومت سلوکوس چهارم و برادرش آنتیوخوس چهارم، شهربهای شرقی ایران، بخصوص در عیلام و شمال خلیج فارس، موفق به تشکیل سلطنتهای مستقلی شدند. شهرب پارس که از زمان اسکندر و سلوکوس اول همواره از اطاعت سرباز می زد، اولین شهربی بود که عملا" استقلال خود را به دست آورد و زیر حکومت بازماندگان بغدات اول، به کشوری نیمه مستقل تبدیل شد و تا زمانی که به زیر سلطه اشکانیان درآمد، این استقلال را حفظ کرد .

سلطنت شخصی بنام کامناسکر در شهر شوش در این زمان به رسمیت شناخته شد و از او به عنوان موسس حکومت علیمائید نام می برند که در دوران زرینش، از گابه (جی، اصفهان) تا رود دجله را تحت اختیار خود داشته. مدت کمی بعد از این زمان، شخصی بنام هوسپاسن با ساختن شهری در منطقه اهواز کنونی به نام اسپاسینو خاراکس (شهر کرخه هوسپاسن)، حکومت میشان یا خاراکن را پایه گذاری کرد . در حدود سال 220 پ م، در زمان آنتیوخوس سوم، شخصی بنام آریاارته نیز در کاپادوکیه، خود را پادشاه مستقلی خواند و حکومت موروثی کاپادوکیه را پایه گذاری کرد. این حکومت بعدها قدرت اشکانیان را به رسمیت شناخت، ولی عملا" تا زمان انقراض این حکومت به دست رومی ها، نوادگان آریاارته و بزرگان دیگری که از اصلیتی ایرانی بودند، به حکومت کاپادوکیه ادامه دادند .

در پونتوس، ناحیه ای در جنوب شرقی دریای سیاه، از زمان داریوش سوم، خاندانی ایرانی حکومت می کرد که توانسته بود استقلال خود را در زیر فشارهای سلوکیان حفظ کند. هرچند که اهمیت تجاری پونتوس همواره مدنظر حکومتهای مختلف همسایه بود، اما این دولت هیچگاه به زیر لوای امپراتوری های دیگر درنیامد. معروفیت پونتوس، سالها بعد و در زمان حکومت مهرداد ششم (121-64 پ م) و مقاومتهای او در برابر نیروهای توسعه طلب رومی به سرکردگی پومپئی، به دست آمد  .وجود سلطنتهای کوچک، جنگ با دولت مصر و تهدید دولت تازه نفس روم، و خطر از جانب مشرق، حکومت دولت سلوکی را بر غرب آسیا به خطر افکنده بود. دولت اشکانی که در این زمان موفق شده بود بیشتر ایران شرقی را به زیر حکومت خود درآورد، در زمان فرهاد اول به استحکام زیادی دست یافته بود. اما قدرت اشکانی در انتظار فرمانده بزرگی بود که بتواند آنرا به طرف فتوحات جدید راهنمایی کند. این فرمانده بزرگ، برادر و جانشین فرهاد اول، مهرداد اول بود که به عنوان یکی از بزرگترین پادشاهان اشکانی شناخته می شود .

--------------------------------------------------------------------------------

برای مطالعه بیشتر : دیاکونوف، م. م. اشکانیان. ترجمه کریم کشاورز، تهران، پیام، 1378

Bivar, A. D. H. "The Political History of Iran Under the Arsacids" in Ehsan Yarshater (ed.) Cambridge History of Iran, Vol. III, Part I. CUP, 1983

Boyce, Mary. "The Parthian gosan professional singer and the Iranian Minstrel Tradition", Journal of the Royal Asiatic Society, 1957

Diakonoff, I. M. & Livshits, V. A. Parthian Economic Documents from Nisa. In MacKenzie, D. N. (ed.), Corpus inscriptionum Iranicarum, Pt 2. Inscriptions of the Seleucid and Parthian periods and of Eastern Iran and Central Asia. v. 2. Parthian, London, 1976

 

Raditsa, L. "Iranians in Asia Minor", in Ehsan Yarshater (ed.) Cambridge History of Iran, Vol. III, Part I. CUP, 1983

Sellwood, David. An Introduction to Coinage of Parthia, London, 1980

 

  منبع : http://www.parthia.com   

www.freeglobalclassifiedads.com
یکشنبه 1398/05/20 05:53 ق.ظ
Great blog here! Also your website loads up fast! What host are you using?

Can I get your affiliate link to your host? I wish my site loaded up as quickly as yours lol
www.michelle.gottschalk.com.au
سه شنبه 1398/05/15 04:05 ب.ظ
Really fantastic info can be found on weblog.
Keto Charge Plus Review
سه شنبه 1398/05/15 11:03 ق.ظ
Hi! I know this is kinda off topic however I'd figured I'd ask.
Would you be interested in exchanging links or maybe guest authoring a blog article or vice-versa?

My website goes over a lot of the same subjects as yours and I think
we could greatly benefit from each other. If you are interested feel free to send me
an e-mail. I look forward to hearing from you! Excellent blog by
the way!
Ultra Keto X Burn Review
دوشنبه 1398/05/14 03:00 ب.ظ
Hi, i think that i saw you visited my weblog thus i got here
to go back the choose?.I'm trying to in finding things to improve my website!I assume its ok to make use of some of your ideas!!
http://phpfox-env.kmpp7fqets.us-east-2.elasticbeanstalk.com/blog/5857/how-can-penis-enlargement-pills-boost-up-sex-every-day/
دوشنبه 1398/05/14 09:04 ق.ظ
Howdy! I understand this is somewhat off-topic however I had to ask.
Does operating a well-established blog such as yours require a massive
amount work? I'm completely new to running a blog
but I do write in my diary every day. I'd like to start a blog so I can easily share
my own experience and feelings online. Please let me know if you have any
kind of suggestions or tips for brand new aspiring blog owners.
Thankyou!
Hard Stuff Male Enhancement Review
دوشنبه 1398/05/14 05:15 ق.ظ
I do trust all of the concepts you've introduced for your post.

They're very convincing and will certainly work.
Still, the posts are too short for newbies. May just you
please extend them a bit from subsequent time?
Thank you for the post.
http://dermavicream.com/
یکشنبه 1398/05/13 07:36 ق.ظ
Very soon this website will be famous among all blogging and site-building people, due to it's good articles
http://toneketo.net/
یکشنبه 1398/05/13 03:48 ق.ظ
As a Newbie, I am always browsing online for articles
that can aid me. Thank you
http://duhism.com/
یکشنبه 1398/05/13 01:31 ق.ظ
You have made some good points there. I checked on the internet to learn more about the issue and found most people will go along with your views on this site.
ketoquickdiet.com
شنبه 1398/05/12 09:32 ب.ظ
I do not even know how I stopped up here, but I believed this
publish used to be great. I do not understand
who you're but certainly you are going to a famous blogger should you aren't already.
Cheers!
http://curesoftcream.com/
پنجشنبه 1398/05/10 03:06 ق.ظ
Your style is very unique compared to other folks I've read stuff from.
I appreciate you for posting when you've got the opportunity, Guess I'll
just book mark this page.
http://totalreactionhempoil.com/
پنجشنبه 1398/05/10 01:45 ق.ظ
Hey There. I discovered your blog the use of msn. This is a very well written article.
I will be sure to bookmark it and return to read
more of your helpful information. Thank you for the post.
I'll certainly comeback.
Le Peau Organics Review
چهارشنبه 1398/05/9 06:57 ق.ظ
Hello! I know this is kind of off topic but I was wondering if you
knew where I could locate a captcha plugin for my comment form?
I'm using the same blog platform as yours and I'm having
trouble finding one? Thanks a lot!
Cure Soft Serum Ingredients
جمعه 1398/05/4 05:25 ب.ظ
I believe everything published was actually very logical.
But, think on this, suppose you were to write a awesome headline?
I mean, I don't wish to tell you how to run your website,
but what if you added a post title that makes people want more?

I mean عدالت و نشر علم ---------------------
ابراهیم نصیری - حکومت اشکانی
is kinda boring. You might peek at Yahoo's home page and see how they create news headlines to grab people to click.
You might try adding a video or a related picture or two to
grab people interested about everything've got to say.

In my opinion, it would make your posts a little livelier.
cialis 5 mg
جمعه 1398/04/28 05:31 ق.ظ
What's up to all, as I am in fact eager of reading this
webpage's post to be updated daily. It consists of fastidious stuff.
http://raalipe.strikingly.com/
یکشنبه 1398/04/2 11:01 ب.ظ

Nicely put. With thanks.
order cialis from india cialis canada on line import cialis cialis australian price cialis 5 mg buy cialis pills in singapore cilas safe site to buy cialis online cialis sale online prezzo cialis a buon mercato
http://ametur.strikingly.com/
یکشنبه 1398/04/2 07:38 ق.ظ

Fantastic data. Thanks!
acheter cialis kamagra cialis 5 mg schweiz cialis 20 mg cost cialis diario compra cialis efficacit cialis per paypa cialis online how much does a cialis cost cialis tablets cialis ahumada
http://enouter.strikingly.com/
شنبه 1398/04/1 04:05 ب.ظ

Nicely put. Cheers!
dose size of cialis cialis 20 mg order cialis from india prix cialis once a da generic cialis 20mg uk we choice cialis pfizer india get cheap cialis look here cialis order on line cialis kaufen precios de cialis generico
http://ryamitip.strikingly.com/
جمعه 1398/03/31 11:23 ب.ظ

You said this wonderfully!
click here cialis daily uk click now cialis from canada cialis with 2 days delivery venta de cialis canada only now cialis for sale in us cialis prices cialis en mexico precio enter site very cheap cialis cialis generico en mexico cialis rezeptfrei
buy cialis 20mg
جمعه 1398/03/31 07:30 ق.ظ

Many thanks, Useful stuff!
cipla cialis online cialis alternative wow look it cialis mexico where to buy cialis in ontario cialis 5 mg funziona cialis super acti cialis online buying cialis on internet cialis canada on line tadalafil 5mg
cialis without a doctor's prescription in usa
پنجشنبه 1398/03/30 02:21 ب.ظ

You actually suggested that well!
generic cialis review uk 200 cialis coupon cialis 20mg walgreens price for cialis cialis canadian drugs cilas cialis 50 mg soft tab generic cialis 20mg tablets dosagem ideal cialis generico cialis mexico
http://noiperjung.strikingly.com/
چهارشنبه 1398/03/29 08:30 ب.ظ

With thanks, I like this.
buy name brand cialis on line viagra vs cialis enter site 20 mg cialis cost generic cialis at the pharmacy ou trouver cialis sur le net chinese cialis 50 mg cialis online deutschland safe dosage for cialis venta cialis en espaa cialis generika in deutschland kaufen
Cialis online
چهارشنبه 1398/03/29 04:15 ق.ظ

You mentioned it effectively.
cialis 5 mg para diabeticos cialis super acti generic cialis 20mg tablets cialis for bph cialis name brand cheap sialis 5 mg cialis coupon printable we like it safe cheap cialis prezzo di cialis in bulgaria cialis italia gratis
http://entader.strikingly.com/
سه شنبه 1398/03/28 05:30 ق.ظ

You have made your point extremely clearly.!
cialis for sale in europa cialis 5mg cialis pills cialis 5 mg buy generic for cialis american pharmacy cialis prezzo di cialis in bulgaria cialis kaufen wo wow cialis tadalafil 100mg cialis savings card
http://cosambleg.strikingly.com/
دوشنبه 1398/03/27 12:14 ق.ظ

Many thanks. Loads of information.

we like it safe cheap cialis cialis online sublingual cialis online only best offers cialis use precios cialis peru cialis online cialis generico cialis for bph chinese cialis 50 mg effetti del cialis
Buy generic cialis
شنبه 1398/03/25 08:23 ب.ظ

Amazing content. Thanks a lot.
cialis professional yohimbe generic cialis pro cialis cipla best buy cialis side effects dangers cialis kaufen wo we like it safe cheap cialis opinioni cialis generico cialis prezzo in linea basso price cialis wal mart pharmacy tadalafil 10 mg
http://phentnenyl.strikingly.com/
شنبه 1398/03/25 06:17 ق.ظ

Truly many of superb info.
buying brand cialis online cialis patentablauf in deutschland cialis 30 day trial coupon cialis en 24 hora cialis 5mg billiger cialis dosage cialis for bph get cheap cialis cialis farmacias guadalajara viagra vs cialis vs levitra
http://indiban.strikingly.com/
جمعه 1398/03/24 04:11 ب.ظ

Really a good deal of valuable data.
the best choice cialis woman i recommend cialis generico prix de cialis cialis official site buy cialis uk no prescription cialis official site cialis savings card cialis online holland cialis billig cialis online
Buy cialis online
جمعه 1398/03/24 01:39 ق.ظ

Incredible a good deal of great material.
5 mg cialis coupon printable achat cialis en suisse buying brand cialis online tadalafilo cialis tadalafil online we like it cialis soft gel generic cialis tadalafil where cheapest cialis tadalafil 20 mg cialis diario compra
http://elchanka.strikingly.com/
پنجشنبه 1398/03/23 12:00 ب.ظ

Nicely put, Thank you.
enter site very cheap cialis cialis for sale south africa cialis price thailand calis prices on cialis 10 mg interactions for cialis preis cialis 20mg schweiz price cialis wal mart pharmacy tadalafil tablets cialis daily reviews
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30