تبلیغات
عدالت و نشر علم --------------------- ابراهیم نصیری - شرط بنایی در فقه
چهارشنبه 1389/09/10

شرط بنایی در فقه

   نوشته شده توسط: ebrahim nasiri    

میرزای نائینی، شروطی را که عقد مبتنی بر آن واقع می شود به سه دسته تقسیم و دو شرط را صحیح و تخلّف آن را موجب خیار فسخ برای مشروط له معرفی کرده اند و شرط سوم را باطل و بدون اثر شناخته است.

دو شرط نخست، عبارت است از شرطی که عقد با دلالت التزامی بر آن دلالت دارد و آن شرطی است که بنای عرف و عادت نوعی بر آن قرار گرفته است،

مانند تساوی مالیت دو مورد عقد و معیوب نبودن مورد عقد آن را شرط ضمنی نامیده و تخلف آن را موجب خیار برای متضرر دانسته است و شرطی که صحت عقد متوقف بر آن است، مثل شرط مربوط به صفت مهم مورد عقد که در صورت عدم شرط و بی اطلاعی طرف عقد از آن موجب خیار فسخ است.

شرط نوع سوم که موضوع آن امر خارج از عقد و مربوط به اغراض و اهداف شخصی و خصوصی عقد است در صورتی که در متن عقد ذکر نشود فاقد اعتبار و کان لم یکن است و تخلف آن هیچ گونه خیاری همراه نخواهد آورد؛ مانند این که پیش از ایجاب و قبول بیع خانه، طرفین عقد توافق کنند که فروشنده، ظرف دو ماه پس از عقد، خانه را تعمیر کند و سپس ایجاب و قبول عقد بدون ذکر شرط تعمیر واقع گردد. بی اعتباری اینگونه شرط تبانی مورد قبول اکثریت فقها قرار دارد. »شیخ مرتضی انصاری، مکاسب، ج 3، ص 21«

فقها بطلان شرط پیش از عقد را معمولاً در عقد نکاح، مورد بررسی قرار داده اند »سیدعلی طباطبایی، ریاض المسائل، ج 2، ص 116.« از آن جهت که نصوص روایی متعدد، در خصوص شرایط نکاح وارد شده است.

استدلال عمده فقها بر بطلان شرط مذکور پیش از ایجاب و قبول عقد این است که دلیلی بر لازم الوفا بودن شرط مذکور پیش از عقد وجود ندارد و معلوم نیست عنوان شرط بر آنچه که در عقد ذکر نشود صادق باشد، چه اینکه متبادر عرفی از شرط، الزام و التزامی است که مرتبط به امر دیگری باشد، همچنانکه در قاموس، شرط به الزام و التزام در بیع و نظیر آن تعریف شده است. »شیخ مرتضی انصاری، مکاسب، ج 2، ص 227«

همچنین صرف قصد در مورد عقود و ایقاعات بی اثر است بلکه لازم است مقصود با وسیله ایجاد آن (یعنی ابراز قصد) محقق گردد؛ پس اگر شرط در ضمن عقد ابراز نشود تحقق پیدا نمی کند.

در این میان عده دیگری از فقها، شرط تبانی را معتبر و تخلّف آن را موجب خیار دانسته اند.» شیخ محمد حسن نجفی، جواهر الکلام، ج 8، ص 366.«

در این جهت دلایل متعددی ابراز شده است. »سید میرزا حسن بجنوردی، القواعد الفقیهه، ج 3، ص 251 به بعد «مهمترین دلایل مذکور عبارت است از: 1-وضعیت شرط تبانی با شرط مذکور در عقد که در واقع مدلول التزامی عقد محسوب می شود، یکسان است. 2-وجود تبانی سبب مقید شدن عقد به مورد تبانی خواهد بود که این امر موجب لزوم وفای به عقد مقید و قید آن می باشد. 3-تراضی طرفین مربوط به عقد مبتنی به شرط سابق بر عقد است.

نظر فقها در مورد وضعیت مفاد تبانی عقد در فقه: هر چند این مبحث جایگاه اصلی بحث در مورد شرط بنایی نیست و بحثهای مربوط به این شرط باید در بین مباحث مربوط به شرط ضمن عقد مطرح شود، امّا از جهت ارتباط این موضوع با عرف از حیث تعیین موقعیت عرف، مناسب است.

همچنانکه از بحث قبلی مربوط به مفاد بنایی عقد بیان شد، از تحلیل مسأله، اعتبار مفاد بنایی و شرط بنایی عقد بدست می آید. زیرا آنچه در مورد مفاد بنایی عقد مفروض است این است که طرفهای عقد پیش از ایجاب و قبول بر داخل بودن امری در محتوای عقد یا اتصال آن به عقد، توافق کرده اند و سپس ایجاب و قبول را با توجه به مجموع محتوای عقد و شرط آن واقع ساخته اند. پس باید پذیرفت که آنچه مورد تبانی طرفها پیش از عقد قرار گرفته، مورد رضایت و یا قصد ایشان به هنگام ایجاب و قبول واقع شده است و همانطور که لازم نیست، همه خصوصیات عقد حتی آنها که مربوط به مورد یا طرفهای آن است به هنگام اصدار ایجاب و قبول (مثلاً وزن مورد معامله موزون) به زبان آورده شود بلکه صرفاً اطلاع و علم طرفین به آن کافی است، دلیلی بر لزوم بیان مفاد عقد و شرط تبانی که پیش از عقد، مورد توافق طرفهای عقد قرار گرفته است وجود ندارد. به همین جهت هرگاه مفاد بنایی عقد، خصوصیات مورد خود عقد باشد، آن خصوصیات بعنوان اجزاء یا اوصاف مورد عقد یا قیود عقد با لحاظی جمعی و کلی به هنگام انشاء، مورد قصد یا رضای طرفهای عقد قرار می گیرد و اگر مورد تبانی، شرط مندرج در عقد باشد به هنگام ایجاب و قبول مورد توجه طرفهای عقد واقع می شود.

در این میان اثبات توجه طرفهای عقد به هنگام انشاء به مفاد تبانی ضرورت ندارد؛ زیرا ظاهر این است که طرفهای عقد به هنگام ایجاب و قبول، توجه به تبانی پیش از عقد خود دارند و از آن اعراض نکرده یا عقد را بدون لحاظ آن حتی بطور اجمالی واقع نساخته اند. براساس آنچه بیان شد، از عمومات فقهی نظیر «اوفوا بالعقود» و « المومنون عند شروطهم» می توان اعتبار مفاد بنایی یا شرط بنایی عقد را نتیجه گرفت و پذیرش این امر که معنی شرط در عمومات مزبور امری وابسته به امر دیگر است، دلالت بر بی اعتباری شرط بنایی نمی کند؛ زیرا شرط تبانی نیز هر چند که به هنگام ایجاب و قبول بیان نشود، در اراده طرفهای عقد، وابسته و متصل به عقد است و برای این جهت بکار بردن لفظ یا نوشته ضرورت ندارد.

رابطه مفاد ضمنی عقد و مفاد بنایی عقد و عرف:  ظاهر عبارات برخی از فقها نشان می دهد که در شرط ، عنوان بنایی را اعم از عنوان ضمنی دانسته و شرط ضمنی را از اقسام شرط بنایی معرفی کرده اند و گروهی بر عکس شرط بنایی را از اقسام شرط ضمنی دانسته اند. »شهیدی، دکتر مهدی، اصول قراردادها و تعهدات، بحث تفضیلی شماره 198، ص 340«

با کمی توجه موضوع معلوم می شود این بحث، بیشتر لفظی است نه اصولی و منطقی.

زیرا اگر واژه بنایی و تبانی به معنی توجه و پذیرش درونی طرفهای قرارداد، نسبت به امری از امور مربوط به عقد گرفته شود در این صورت، باید مفهوم مفاد بنایی را مساوی با مفهوم مفاد ضمنی دانست نه اعم از آن؛ زیرا منظور از ضمنی بودن، غیر مصرح بودن توافق طرفهای قرارداد نسبت به آن است که در این صورت معنای مفاد بنایی نیز همان معنای مفاد ضمنی است. اما اگر معنای بنایی امری باشد که طرفهای قرارداد با لفظ یا نوشته یا اشاره قبلاً نسبت به آن توافق کرده باشند، در اینصورت مفاد بنایی و شرط بنایی را باید از اقسام مفاد ضمنی و شرط ضمنی و مفاد ضمنی را باید مقسم مفاد بنایی و شرط ضمنی را باید مقسم شرط بنایی دانست.

عرف قراردادی که برخی از فقها»حاج شیخ موسی خوانساری، منیه الطالب، ج 1، ص 407.« آن را التزام نوعی نامیده اند و صریحاً در عقد ذکر نمی شود از اقسام مفاد ضمنی یا شرط ضمنی خواهد بود.


What is distraction osteogenesis?
شنبه 1396/07/1 05:53 ب.ظ
This information is worth everyone's attention. How can I
find out more?
feet pain
سه شنبه 1396/06/28 12:30 ب.ظ
I must thank you for the efforts you've put in penning
this website. I am hoping to see the same high-grade blog posts by you later on as well.
In truth, your creative writing abilities has inspired me to get my own website
now ;)
chaturbate hack free tokens
دوشنبه 1396/06/13 01:39 ق.ظ
I do believe all the concepts you've presented in your post.

They're really convincing and will definitely work. Nonetheless, the posts
are too quick for beginners. May just you please prolong them a bit from next time?
Thanks for the post.
Curtis
دوشنبه 1396/05/16 07:45 ب.ظ
Link exchange is nothing else however it is only placing the other person's webpage link on your page at appropriate place and other person will
also do similar in support of you.
What do you do for Achilles tendonitis?
دوشنبه 1396/05/16 07:32 ب.ظ
I am curious to find out what blog platform you have been using?

I'm experiencing some minor security issues with my latest site and I'd like to find something
more secure. Do you have any recommendations?
https://willingbonfire362.wordpress.com/2015/08/19/how-to-treat-hammer-toes-at-home
یکشنبه 1396/05/15 02:10 ب.ظ
When I originally left a comment I seem to
have clicked the -Notify me when new comments are added- checkbox and
now each time a comment is added I recieve 4 emails with the
exact same comment. There has to be a means you can remove me
from that service? Kudos!
Can you have an operation to make you taller?
شنبه 1396/05/14 04:44 ق.ظ
That is really attention-grabbing, You're a very skilled blogger.
I've joined your feed and look ahead to in search of more
of your excellent post. Also, I've shared your site in my social networks
http://corrinnemanvelitole.jimdo.com/2016/02/25/shoe-lifts-for-leg-length-discrepancy
جمعه 1396/05/13 03:08 ب.ظ
With havin so much written content do you ever run into any problems of plagorism or copyright violation? My site has a lot of unique content I've either authored myself
or outsourced but it seems a lot of it is popping it up all over the internet without my authorization. Do you know any methods
to help reduce content from being stolen? I'd
definitely appreciate it.
Foot Complaints
سه شنبه 1396/05/3 07:30 ب.ظ
excellent put up, very informative. I'm wondering why the other experts of this
sector do not realize this. You should continue your writing.
I am sure, you have a huge readers' base already!
manicure
پنجشنبه 1396/01/17 12:44 ب.ظ
Hi there! I could have sworn I've visited this website before but after browsing through many
of the articles I realized it's new to me.
Anyhow, I'm certainly delighted I stumbled upon it and I'll be bookmarking it and
checking back often!
manicure
چهارشنبه 1396/01/16 10:30 ق.ظ
An outstanding share! I have just forwarded this onto a coworker who had been conducting
a little research on this. And he in fact bought me dinner simply because I found
it for him... lol. So let me reword this.... Thank YOU for the meal!!
But yeah, thanx for spending the time to talk about this topic here on your internet site.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر