تبلیغات
عدالت و نشر علم --------------------- ابراهیم نصیری - اقسام داوری
سه شنبه 1389/08/25

اقسام داوری

   نوشته شده توسط: ebrahim nasiri    

http://www.ebrahi

اقسام داوری :

داوری از جنبه های مختلف قابل تقسیم بندی است ، در زیر به برخی از این تقسیم بندی ها اشاره خواهم کرد :

1-  داوری بر حسب وجود اراده و یا عدم آن .

داوری بر حسب نوع آن که ناشی از اراده و خواست اطراف دعوا یا به تشخیص و تصمیم دادگاه ، به داوری اجباری و داوری اختیاری ، تقسیم می شود[1] :

الف - داوری اختیاری : منظور از داوری اختیاری آن است که طرفین دعوا با تراضی هم تصمیم می گیرند که حل اختلاف بین آنها از طریق داوری انجام شود و شخص یا اشخاص را به عنوان داور یا داوران انتخاب کرده و خود را تابع حکومت آنان در موضوع مورد اختلاف ، قرار می دهند به همین دلیل است که داوری را حکمیت نیز می گویند و به داور ، حکم  نیز اطلاق می شود[2] .

ب داوری اجباری : منظور از داوری اجباری داوری است که دادگاه ، موضوع اختلاف را به داوری ارجاع می کند ، و طرفین دعوا نقشی در این امر ندارند و حل مسئله به وسیله داوری ناشی از اراده ی آنها نیست[3] .

در حال حاضر ، داوری اجباری ، تنها ، در دعاوی طلاق می باشد .

در تاریخ 28/12/70 ، جهت تقویت حقوق زنان ، ماده واحده ای با 6 تبصره از تصویب مجلس گذشت ، ( تبصره 6 آن به لحاظ مخالفت شورای نگهبان ، با نظر مجلس سرانجام به تصویب مجمع تشخیص مصلحت رسید ) و در ماده واحده ، مسئله داوری به این شرح مطرح گردیده : « از تاریخ تصویب این قانون زوج‌هایی که قصد طلاق و جدایی از یکدیگر را دارند بایستی جهت رسیدگی به اختلاف خود به دادگاه مدنی خاص ( و در حال حاضر دادگاه خانواده که شعبه ای از دادگاه عمومی است ) مراجعه و اقامه دعوی نمایند . چنانچه اختلاف فیمابین از طریق دادگاه و حکمین ، از دو طرف که برگزیده دادگاهند ( آن طور که قرآن کریم فرموده است ) حل و فصل نگردید ، دادگاه با صدور گواهی عدم امکان سازش آنان را به دفاتر رسمی طلاق خواهد فرستاد ... » تبصره 1 نحوه دعوت از حکمین و بررسی صلاحیت آنان ، به عهده دادگاه مدنی خاص ( در حال حاضر ددگاه خانواده ) است ، آیین نامه اجرایی آن ظرف 2 ماه از طرف وزیر دادگستری تهیه ، و به تصویب ریس قوه قضاییه ، خواهد رسید . این آیین نامه در 2/12/71 به تصویب ریس قوه قضاییه رسیده است ، بر طبق آیین نامه مصوب نسبت به درخواستهای طلاق که از طرف زوجین یا یکی از آنها به دادگاه خانواده یا قایم مقام آن تسلیم می شود ، چنانچه اختلاف فیمابین از طریق دادگاه حل و فصل نگردید رسیدگی به موضوع با صدور قرار به داوری ارجاع می گردد پس از صدور قرار ارجاع امر به داوری هریک از  زوجین مکلف اند ظرف 20 روز از تاریخ ابلاغ یک نفر از اقارب خود را که واجد شرایط مقرر در این آیین نامه باشد به عنوان داور به دادگاه معرفی  نماید و اگر بین اقارب ، فرد واجد شرایط نباشد یا دسترسی به آن مقدور نباشد و یا اقارب از پذیرش داوری استنکاف نمایند هر یک از زوجین می توانند داور خود را از بین افراد دیگر که واجد صلاحیت باشند تعیین و معرفی نمایند و در صورت امتناع یا عدم توانایی در معرفی داور دادگاه راسا از بین افراد واجد شرایط مبادرت به تعیین داور یا داوران می نماید . داوران منتخب و یا منصوب باید واجد 6 شرط ( مسلمان ، آشنایی به مسایل شرعی ، خانوادگی و اجتماعی ، حداقل چهل سال تمام سن ، متاهل ، معتمد ، عدم اشتهار به فسق و فساد ) باشند دادگاه پس از معرفی و انتخاب داوران ، در وقت فوق العاده ، در جلسه توجیهی وظیفه آنان را گوشزد ، و ارشادات لازم را می نماید ، و مهلت اعلام نظر داوران از سوی دادگاه اگر آن را ضروری تشخیص دهد ، مدت را تمدید می نماید ، داوران منتخب یا منصوب ، مکلفند با تشکیل حداقل دو جلسه ، با حضور زوجین ، سعی و اهتمام در رفع اختلاف و اصلاح ذات البین نمایند ، و در صورتی که رفع اختلاف به عمل نیامد یا یکی از زوجین از حضور در جلسات مقرر خودداری نمود ، با تشکیل جلسات دیگر با حضور زوجین یا یکی از آنان و یا بدون حضور آنان نسبت به موارد اختلاف بررسی نموده و نظر خود را بر امکان یا عدم امکان سازش ، در مهلت تعیین شده به دادگاه تسلیم نماید . داوری اجباری در این خصوص مشخص شده است[4] . 

2- داوری بر حسب زمان تعیین داور[5] :  

الف توافق به داوری پیش از بروز اختلاف :  طرفین می توانند در ضمن معامله و یا بموجب قرارداد جداگانه ، ملتزم شوند که در صورت بروز اختلاف بین آنها رفع اختلاف با داوری باشد[6]، یعنی وقتی تصمیم می گیرند که از رسیدگی  داوری استفاده نمایند که هنوز اختلافی پیش نیامده ولی احتمال بروز اختلاف در آینده هست و بنابراین از قبل تعیین تکلیف می نمایند ، اعم از اینکه ضمن معامله و به صورت شرط ضمن عقد باشد و یا به موجب قرارداد خاص مالک و مستاجر ، شرکای در یک امر تولید ، حتی دو همسایه می توانند چنین توافقی را از قبل بنمایند[7] .

ب- توافق به داوری هنگام بروز اختلاف : طبق ماده 454 ق .آ.د.م کلیه اشخاص که اهلیت اقامه دعوا را دارند ، می توانند منازعه و اختلاف خود را ، اعم از اینکه در دادگاههای دادگستری طرح شده یا نشده باشد ، و در صورت طرح در هر مرحله ای که باشد با تراضی به داوری یک یا چند نفر رجوع کنند ، یعنی در این نوع داوری ، باید اختلافی باشد تا تراضی به داوری یک یا چند شخص شود[8] .

3- داوری بر حسب ملیت طرفین یا تعلق آن به یک کشور و یا تعلق به جامعه بین المللی : ( جزوه اسکینی دانشگاه مفید ، ص 4 .)                                                                                                  الف - داوری داخلی : در مواردی که تابعیت اصحاب دعوا و داور و قانون اجرا و محل اجرای رای به قلمرو سیاسی خاصی مربوط باشد[9] ، به عبارتی در جایی که کلیه عناصر و عوامل اختلاف یا داوری به یک سرزمین معین ارتباط پیدا کند[10] ، و هیچ گونه عنصر خارجی (، قانون حاکم بر داوری ، محل برگزاری داوری ،  محل صدور رای و ... ) در آن دخالت نداشته باشد ، داوری داخلی محسوب می شود . در خصوص داخلی انگاشتن داوری ، معیارهای مختلفی بیان شده است که مهمترین آن ، معیار جغرافیایی ( اصل سرزمینی بودن ) و معیار آیین دادرسی می باشد .

طبق معیار جغرافیایی ،  داوری از ملیت یا تابعیت کشوری برخوردار است که محل تشکیل و صدور رای داوری و همچنیین شناسایی و اجرای در یک کشور باشد  برای مثال ، اگر محل داوری و صدور رای در ایران باشد ، داوری ایرانی محسوب می گردد .

طبق معیار آیین رسیدگی ، داوری زمانی ایرانی ( داخلی ) محسوب می شود که طرفین ، قانون ایران را حاکم بر آیین رسیدگی ، انتخاب نمایند . برای مثال ، اگر طرفین دعوا ، قانون داوری تجاری بین المللی ایران را حاکم بر آیین رسیدگی قرارداده باشند این داوری ، ایرانی محسوب می شود .

به نظر می آید که قانونگذار در بند 1 ماده 35 ق.د.ت.ب ، معیار آیین رسیدگی را نیز پذیرفته است ؛ زیرا در این بند مقرر داشته است : « به استثنای موارد مندرج در مواد 33 و 34 آرای داوری كه « مطابق مقررات این قانون » صادر شود قطعی و پس از ابلاغ لازم‌الاجرا است و در‌صورت درخواست كتبی از دادگاه موضوع ماده 6 ترتیبات اجرای احكام دادگاهها به مورد اجرا گذاشته می‌شوند . » همانطوری که از سیاق این بند و درج  قید « مطابق مقررات این قانون »  در این بند ، برمی آید که در صورت غیر ایرانی بودن طرفین اختلاف و حاکم دانستن قانون داوری تجاری بین المللی ایران بر آیین رسیدگی ، داوری داخلی محسوب شده و ترتیبات اجرای احكام دادگاهها [ مطمینا ، منظور احکام دادگاهها ایران می باشد ] به مورد اجرا گذاشته می‌شوند . این تفسیر ، قلمرو اجرایی قانون داوری تجاری بین المللی ایران  را گسترش می دهد و طرفین ایرانی دعوا ، که بموجب بند « ب » ماده 1 ق.د.ت.ب از امتیازات این قانون محروم می شوند ، نیز می توانند از امتیازات این قانون بهره مند گردند .

ب- داوری خارجی :  هرگاه داوری به وسیله یک هیئت یا دیوان داوری در خارج از محل اجرای رای صورت گرفته باشد ، این نوع داوری را داوری خارجی می نامند [11] .

ج داوری بین المللی : ‌ قانون داوری تجاری بین‌المللی در بند « ب » ماده یک ، داوری بین المللی را این گونه تعریف نموده است : « داوری بین‌المللی عبارتست از اینكه یكی از طرفین در زمان انعقاد موافقتنامه داوری به موجب قوانین ایران تبعه ایران نباشد . »

4- داوری بر حسب شکل آن :

الف داوری سازمانی[12] :  داوری که حل و فصل اختلاف ، تحت نظر و نظارت و مدیریت یک سازمان یا مدرسه دایمی داوری انجام می شود ، و طرفین روش رسیدگی و صدور حکم در باب اختلافات خود را تابع مقررات از پیش تدوین شده یک سازمان داوری  می دهند[13]. البته خود سازمان داوری مبادرت به داوری نمی کند و طرفین آزادی عمل دارند که داور یا داوران خود را انتخاب کنند . در داوری سازمانی ، موسسه تدوین کننده قواعد داوری علاوه بر تنظیم مقررات داوری ، خدمات اداری لازم را تدارک و بر اجرای قواعد داوری نظارت می کند[14]، داوری سازمانی در این مفهوم برای اولین بار با تصویب قانون اساسنامه مرکز داوری اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران وارد نظام حقوقی ایران شد[15] .

ب داوری موردی[16] : داوری که طرفین بدون توسل به خدمات و نظارت سازمان داوری برای حل و فصل اختلافات ، به یک یا چند داور که خود معین می کنند و طریق رسیدگی توسط آنها را نیز معین می کنند ، متوسل می شوند[17]. برخی از این داوری با عنوان داوری اختصاصی یا ویژه نیز یاد نموده اند[18] .



[1] - یکی از اساتید حقوق ، موارد تعیین داور توسط دادگاه به قید قرعه را یک نوع داوری با عنوان « موارد داوری به قید قرعه » تلقی کرده و در ذیل اقسام داوری از آن یاد کرده است . به عبارتی این نوع داوری را نه از قسم داوری اختیاری و نه از قسم داوری اجباری دانسته است ، و مواد 635 و 637 ق.ق را ( مواد 459 و 460 قانون آیین دادرسی مدنی فعلی ) ، تعیین داور توسط دادگاه را بیان می دارد ، مصداقی از این نوع داوری دانسته است .( واحدی ، قدرت الله ، آیین دادرسی مدنی 3 ، نشر میزان ، چاپ اول ، پاییز 1377 ، 187 ) به نظر نگارنده ، این موارد ( تعیین داور به قید قرعه توسط دادگاه ) از نوع داوری اختیاری است ؛ چون قرارداد ارجاع امر به داوری با اراده طرفین تشکیل می شود و در غیر این صورت ، اثری بر آن مترتب نخواهد بود . همچنین دخالت دادگاه را می توان با قاعده « الحاکم ولی المتنع » توجیه نمود . در واقع ، جواز دخالت دادگاه به خاطر تشکیل قرارداد ارجاع امر به داوری توسط طرفین دعوا و خودداری یکی از آنان از تراضی در انتخاب و معرفی داور می باشد .

mnasiri.mihanblog.com/

How can I increase my height after 18?
یکشنبه 1396/06/26 07:37 ب.ظ
Thanks , I have just been searching for info about this topic for ages
and yours is the greatest I have came upon till
now. However, what concerning the conclusion? Are you
positive concerning the supply?
laverazahorchak.hatenablog.com
سه شنبه 1396/05/17 06:46 ق.ظ
It's a pity you don't have a donate button! I'd most certainly donate
to this superb blog! I guess for now i'll settle for bookmarking and adding
your RSS feed to my Google account. I look forward to fresh updates and will share this site with my
Facebook group. Chat soon!
Foot Issues
جمعه 1396/05/13 08:59 ب.ظ
naturally like your web-site however you need to test the spelling
on several of your posts. Many of them are rife with spelling problems and I to find it very
bothersome to inform the reality however I will certainly come again again.
Bert
دوشنبه 1396/02/25 03:39 ب.ظ
It's wonderful that you are getting ideas from this piece of writing
as well as from our argument made at this time.
manicure
چهارشنبه 1396/01/16 10:18 ق.ظ
Whoa! This blog looks exactly like my old one! It's on a
entirely different topic but it has pretty much the same layout and
design. Superb choice of colors!
BHW
سه شنبه 1396/01/15 07:52 ب.ظ
Excellent beat ! I would like to apprentice
while you amend your website, how can i subscribe for a blog site?
The account aided me a acceptable deal. I had
been tiny bit acquainted of this your broadcast offered bright clear idea
شهین
پنجشنبه 1394/04/18 12:19 ب.ظ
داوری و معضلات قضاییه
نگار
یکشنبه 1393/07/6 11:27 ب.ظ
سلام
اگر چکیده ای از پایان نامه های مرتبط با داوری را هم در این وبلاگ قرار دهید ممنون می شویم
bahareh
سه شنبه 1389/08/25 01:17 ق.ظ
مطلب مفید و با رفرنس های دقیق بوده است . لطفا در خصوص داوری مطالب بیشتری در وبلاگتان قرار دهید.
موفق باشید.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر